ABD Başkanı Donald Trump'ın, Suudi Arabistan ile aylar süren müzakerelerin ardından imzalanan sivil nükleer iş birliği anlaşmasını son anda İsrail'in tanınması şartına bağlaması, diplomasi kulislerinde geniş yankı uyandırdı.
Middle East Eye'ın haberine göre, Kasım 2025'ten bu yana ABD ile Suudi Arabistan arasında yürütülen görüşmelerde Riyad'ın İsrail'i tanıması konusu hiçbir aşamada müzakere başlığı olmadı. Sürece yakın üst düzey kaynaklar, "Normalleşme hiçbir zaman şart olarak masaya gelmedi" ifadeleriyle Trump'ın açıklamasının müzakerelerin içeriğiyle örtüşmediğini belirtti.
Beyaz Saray Sözcüsü Karoline Leavitt ise Trump'ın tutumunu doğrulayarak, "Başkan her zaman nihai anlaşmacıdır. Eğer İbrahim Anlaşmaları'na katılmazlarsa bu anlaşma gerçekleşmez." açıklamasını yaptı.
Resmi ayrıntıları henüz paylaşılmayan ve "123 Anlaşması" olarak anılan mutabakatın, Suudi Arabistan'ın kendi topraklarında uranyum zenginleştirmesine imkan sağlayacak ortak bir nükleer altyapı oluşturmasını içerdiği belirtiliyor. Riyad yönetimi ise bu hakkı enerji güvenliği, ekonomik kalkınma ve egemenlik açısından stratejik bir kazanım olarak görüyor.
Uzmanlara göre Suudi Arabistan'ın uranyum zenginleştirme kapasitesi elde etmesi, Orta Doğu'da yeni bir nükleer rekabetin önünü açabilir. Böyle bir gelişmenin Türkiye, Katar ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi bölgesel aktörlerin nükleer enerji politikalarını etkileyebileceği, İran'ın ise mevcut nükleer programı nedeniyle daha sert bir pozisyon alabileceği değerlendiriliyor.
Öte yandan Riyad yönetimi, bağımsız bir Filistin devletine giden somut ve geri dönülmez bir süreç başlamadan İsrail ile diplomatik normalleşmeye yanaşmayacağını defalarca dile getirmişti. Veliaht Prens Muhammed bin Selman'ın Beyaz Saray temaslarında da ekonomik iş birliği ile normalleşme dosyalarının birbirinden ayrı ele alındığı ifade ediliyor.
Analistler, Trump'ın son dakika eklediği İsrail şartının, Kongre'de anlaşmaya yönelik muhalefeti azaltma ve İsrail yanlısı çevrelerin desteğini alma amacı taşıyabileceğini değerlendiriyor. ABD yasalarına göre Kongre'nin anlaşmayı engellemek için 90 günlük inceleme süresi bulunuyor. Uzmanlar, bu nedenle Trump'ın İsrail'in bölgedeki güvenlik ve nükleer üstünlüğüne ilişkin kaygıları gidermek amacıyla söz konusu şartı sürecin son aşamasında gündeme getirmiş olabileceğini belirtiyor.
