Milli İstihbarat Akademisi’nin yayımladığı "Dünya Siyasetinde Teknopolitik Düzen Tartışmaları ve Türkiye" başlıklı raporda, yapay zekanın küresel güç dengelerini yeniden şekillendirdiği belirtilirken, Türkiye’nin stratejik kapasite, güvenli tasarım ve toplumsal meşruiyeti bir araya getiren özgün bir teknopolitik yaklaşım geliştirmesi gerektiği vurgulandı.
Milli İstihbarat Akademisi (MİA) tarafından hazırlanan "Dünya Siyasetinde Teknopolitik Düzen Tartışmaları ve Türkiye" başlıklı rapor yayımlandı. Raporda, yapay zeka ve onu mümkün kılan kritik teknolojiler etrafında şekillenen teknopolitik düzenin uluslararası siyasetten ekonomik rekabete, devlet kapasitesinden toplumsal yapıya kadar birçok alanda köklü dönüşümlere yol açtığı belirtildi.
Milli İstihbarat Akademisi Başkanı Prof. Dr. Talha Köse, raporun ön sözünde geleceğin uluslararası rekabetinin yapay zeka teknolojileri ile bunları mümkün kılan ileri düzey çipler, kritik mineraller, enerji kaynakları, veri altyapıları ve robotik sistemler etrafında şekilleneceğini ifade etti. Köse, küresel siyasetin, ekonominin ve toplumsal yapının yeni gramerini teknopolitik tartışmaların belirleyeceğini belirterek, Türkiye’nin stratejik sürprizlerle karşılaşmaması ve yeni fırsatları değerlendirebilmesi için bu dönüşümün aktif paydaşlarından biri olması gerektiğini vurguladı.
"Yapay zeka stratejik kapasitenin belirleyicisi haline geldi"
Raporda, yapay zekanın teknik bir gelişmenin ötesine geçerek devlet kapasitesi, ekonomik rekabet, toplumsal güven ve bireyin kamusal hayattaki konumunu doğrudan etkileyen stratejik bir unsur haline geldiği ifade edildi.
Yapay zeka etrafındaki tartışmaların artık yalnızca teknolojik üstünlükle sınırlı olmadığına dikkat çekilen raporda, kamu otoritesinin veriye dayalı öngörü kapasitesi, özel şirketlerin kamusal alan üzerindeki etkisi, toplumsal meşruiyetin korunması ve insan iradesinin yeni düzendeki konumu gibi başlıkların öne çıktığı kaydedildi. Yapay zekanın devletlerin karar alma süreçlerinden uluslararası güç dengelerine kadar geniş bir alanda yeni rekabet zemini oluşturduğu ve stratejik kapasitenin en önemli belirleyicilerinden biri haline geldiği vurgulandı.
Üç farklı teknopolitik yaklaşım değerlendirildi
Raporda, teknopolitik düzen tartışmalarının teknorealist, teknopragmatist ve teknohümanist olmak üzere üç temel yaklaşım etrafında şekillendiği belirtildi.
Teknorealist yaklaşımın yapay zekayı devletlerin jeopolitik rekabetteki stratejik üstünlüğünün temel unsuru olarak gördüğü, teknopragmatist yaklaşımın güvenli ve denetlenebilir yapay zeka sistemlerinin geliştirilmesini esas aldığı, teknohümanist yaklaşımın ise insan onuru, özgürlük ve toplumsal adalet ilkelerini merkeze aldığı aktarıldı.
Raporda, Türkiye açısından bu yaklaşımlardan yalnızca birinin benimsenmesinin yeterli olmayacağı, üç yaklaşımın güçlü yönlerini bir araya getiren dengeli ve gerçekçi bir stratejik çerçevenin oluşturulmasının önem taşıdığı ifade edildi.
Türkiye’nin güçlü ve geliştirilmesi gereken yönleri sıralandı
Raporda, Türkiye’nin savunma sanayisinde elde ettiği teknik birikim, yapay zeka destekli karar mekanizmaları ve operasyonel tecrübeyle oluşan veri birikiminin önemli avantajlar sağladığı belirtildi. Kamu kurumları ile özel sektör arasındaki iş birlikleri ve nitelikli insan kaynağının da bu kapasiteyi desteklediği kaydedildi.
Bununla birlikte veri yönetişimindeki parçalı yapı, kurumlar arası standartlaşma eksikliği, veri kalitesindeki farklılıklar ile şeffaflık ve hesap verebilirlik alanlarında geliştirilmesi gereken yönlerin bulunduğu değerlendirilirken, teknik kapasitenin güçlü kurumsal yönetişim anlayışıyla desteklenmesi gerektiği vurgulandı.
"Türkiye kendi teknopolitik yaklaşımını geliştirmeli"
Raporda, Türkiye için sürdürülebilir bir teknopolitik konumun ancak stratejik kapasite, güvenli tasarım ve toplumsal meşruiyeti aynı kurumsal anlayış içerisinde buluşturan özgün bir sentezle mümkün olacağı ifade edildi. Yapay zekanın yalnızca teknolojik üstünlük sağlayan bir araç olarak görülmesinin yeni küresel hiyerarşileri de beraberinde getirebileceğine dikkat çekilen raporda, Türkiye’nin çoğulcu medeniyet birikimi ve insan merkezli yaklaşımıyla alternatif bir model ortaya koyabilecek potansiyele sahip olduğu belirtildi. Raporda ayrıca Türkiye’nin yapay zeka alanında yalnızca teknolojiyi kullanan bir ülke olmaktan çıkarak kendi doktrinini ve yönetişim modelini geliştiren etkin bir aktöre dönüşebileceği değerlendirmesine yer verildi.
Politika önerileri sıralandı
Raporda, Türkiye’nin teknopolitik alandaki stratejik kapasitesini güçlendirmek amacıyla kendi özgün teknopolitik yaklaşımını geliştirmesi, uluslararası teknopolitik diplomasi kapasitesini artırması, disiplinler arası insan kaynağı yetiştirmesi, ulusal yapay zeka altyapısını güçlendirmesi ve veri yönetişimini kurumsal bir çerçeveye kavuşturması önerildi. Bunun yanı sıra risk temelli yapay zeka yönetim modelinin oluşturulması, kamu kurumlarında ortak standartların geliştirilmesi, teknolojik bağımlılıkların azaltılması, uluslararası yönetişim süreçlerinde daha etkin rol üstlenilmesi ve savunma alanında geliştirilen teknolojik kapasitenin sivil alanlara aktarılması yönünde tavsiyelerde bulunuldu.
Raporda, yapay zeka çağında yaşanan teknopolitik dönüşümün yalnızca teknolojik gelişmelerle sınırlı olmadığı, devletlerin stratejik kapasitesini, ekonomik rekabet gücünü, toplumsal yapısını ve uluslararası konumunu doğrudan etkileyen çok boyutlu bir süreç olduğu belirtilerek, Türkiye’nin bu dönüşümün takipçisi değil, yön veren ülkeler arasında yer almasının uzun vadeli stratejik kapasitesi açısından kritik önem taşıdığı vurgulandı.
