Onlar mesleğin son temsilcileri

Trabzon’da yaklaşık 35 yıldır kuzine soba üreten Cemil Kitapçı, bir zamanlar onlarca sobacının faaliyet gösterdiği kentte bugün mesleğin yok olma noktasına geldiğini belirterek yeni neslin bu işi tercih etmemesi nedeniyle 10-15 yıl sonra kuzine soba ustası kalmayabileceğini söyledi.

Trabzon’da baba mesleği olan kuzine soba üretimini 1990 yılından bu yana sürdüren 57 yaşındaki Cemil Kitapçı, mesleğin giderek yok olduğunu belirterek yeni neslin bu işe ilgi göstermediğini ve mesleği devam ettirecek çırak dahi bulmanın neredeyse imkânsız hale geldiğini ifade etti.

Kuzine sobaların en parlak dönemini 1960-1970 yılları arasında yaşadığını kaydeden Kitapçı, o yıllarda hemen her evde kuzine soba bulunduğunu, teknolojinin gelişmesi, doğalgaz ve kömür kullanımının yaygınlaşmasıyla birlikte sobalara olan ilginin büyük ölçüde azaldığını söyledi. Kuzine sobada pişen yemeklerin tadının farklı olduğunu ifade eden Kitapçı, bu özelliğin kullanıcılar tarafından hâlâ tercih edildiğini belirterek geçmişte Trabzon’da yaklaşık 25-30 sobacı bulunduğunu, bugün ise bu sayının 5-6’ya kadar düştüğünü, kalan ustaların da zamanla dükkânlarını kapattığını söyledi. 10-15 yıl içinde bu mesleği sürdürecek usta bulmanın zorlaşacağını ifade eden Kitapçı, kuzine sobaların günümüzde daha çok kırsal kesimde ve nostalji amacıyla tercih edildiğini kaydetti.

Antika durumuna geldi

Soba ustası Cemil Kitapçı, kuzine sobanın artık antika haline geldiğini belirterek, "Baba mesleğim; bu işi babamdan öğrendim. 1990 yılından beri yapıyorum. Ancak bu işi sürdürecek yeni nesil arkadan gelmiyor. Pek nadir çıkıyor, hatta yok denecek kadar az. Bildiğim kadarıyla kuzine sobanın Trabzon’da, Karadeniz Bölgesi’nde en az 120 yıllık bir geçmişi var. En yoğun olduğu dönemler ise 1960-1970 yılları arasındaydı. O dönemlerde bu sobalar çok popülerdi ve herkes alıyordu. Teknoloji ilerleyince, doğal gazın ve kömürün yaygınlaşmasıyla sobaya olan ilgi azaldı. Oysa kuzine sobada pişen yemeğin tadını hiçbir soba tutmaz. Sonuçta bunlar elde yapılıyor; fabrikasyon, emaye sobalar da var ama asla bunların yerini tutamaz. Bu sobayı temiz kullanan bir insan 10 yıldan fazla kullanabilir. Babamdan hatırladığım kadarıyla, 1972’lerde Trabzon’da tahminen 25-30 sobacı vardı. Şu anda ise 5-6 tane kaldı ya da kalmadı. Onlar da seneden seneye dükkânlarını kapatıyor. Tahminime göre 10-15 yıl sonra bu işi yapacak bir meslek sahibi belki de bulunmayacak. Sağlığımız olduğu, Allah ömür verdiği müddetçe bu işi yapabildiğimiz kadar yapacağız. Kuzine sobaların hastaları var. Eskiden çok inek bakan olurdu. Son 25-30 yıldır ise inek bakan pek kalmadı. İnek bakan olmayınca bu sobaları daha çok eski nesil, 30 yaş üzerindeki kişiler alıyor. Onlarda da genellikle bir heves oluyor ve daha çok kırsal alanlarda kullanılıyor. Bir nevi nostalji, antika durumuna geldi diyebiliriz. Teknoloji bu işi mahvetti; bu mesleğin ilerisini görmüyorum. Yeni nesle bu işi pek yaptıramazsın. Bir kişi, bir sobayı yüzde 80-90 standartla çalışırsa haftada iki tane yapabilir" diye konuştu.

Vatandaşlardan Adem Koç, kuzine sobayı daha çok köylerde tercih ettiklerini ifade ederek, "Dedemden beri buradan sürekli soba alırdık. Sobayı genelde köyde kullanıyoruz. Buraların iklimi nemli rutubetli olduğu için sobalar erken çürüyor. Kuzine sobanın kalın olması bizim için çok avantajlı. Doğalgaz gelmeden önce kömür sobası kullanmıyorduk. Karadenizliyiz odun sabası kullanıyoruz. Yemeğimizi ekmediğimizi bunda pişiriyoruz. Özellikle Ramazanlarda güveç için kullanırız. Şu anda bu sobalar genellikle yaylalarda köylerde kullanılıyor" diye konuştu.